Blik op ethiek

tegenmoed
0 comments

Tegenmoed laat het vraagteken toe

Alweer een tijdje geleden zag ik bovenstaande foto in de Volkskrant. Hilarisch om dit bord tegen het lijf te fietsen lijkt mij zo! En deze royale taalfout zorgt daarnaast ook voor een nieuw woord, een mooi woord als je het mij vraagt. Tegenmoed: Omdat het moedig is om een ander geluid te laten horen, hardop te durven twijfelen, tegen de norm in te spreken en in te gaan. Omdat het moedig is om het tegengeluid, het vraagteken toe te laten, óók in jouw eigen verhaal.

Vrijmoedig spreken
In de filosofie is er ook geschreven over de moed om tegen te spreken. De Franse filosoof Michel Foucault schreef over het Griekse begrip parrhesia: vrijmoedig spreken. Voor Foucault betekende dit het hardop durven bevragen van de bestaande normen en waarden in een samenleving, in een organisatie, in een familie.

Parrhesia betekent alles zeggen, de waarheid in al zijn naaktheid en (soms lelijkheid) durven zeggen: zonder opsmuk, onomfloerst.

Zelfreflectie
Foucault gaf expliciet aan dat vrijmoedig durven spreken niet alleen opgaat voor de buitenwereld. Voor hem stond parrhesia juist ook nauw in verband met je binnenwereld: met zelfreflectie. Het vrijmoedig bevragen van je eigen moraliteit, je geweten. Het was onderdeel van het zorgen voor jezelf en daarmee het zorgen voor je ziel. Foucault ziet dit als het leren kennen van je ziel en het coherent maken van je eigen ethisch handelen. Het schrijven van een dagboek, bidden of door een biecht zijn voorbeelden hoe je dit zelfonderzoek volgens Foucault zou kunnen vormgeven. Samenspraak hebben met iemand ánders is misschien zelfs nog wel belangrijker.

Zelfzorg en de ander
Volgens Foucault is de ander ontzettend belangrijk voor het waarheidspreken over jezelf; om voor zelfreflectie te kunnen bouwen op iemand anders. Iemand die je onomwonden de waarheid vertelt, met wie je kunt sparren, die eerlijk tegen je is. Waarbij het de ander niet gaat om het spreken, om de discussie, maar om de waarheid te vertellen; zonder te verdoezelen, zonder te maskeren. Iemand die volledig achter zijn woorden staat en je eerlijk zegt waar het op staat.  Om samen te onderzoeken of je trouw bent en blijft aan jezelf.

Tegenmoedig persoon
Heb jij zo’n tegenmoedig persoon in jouw omgeving? Iemand die je de waarheid durft te zeggen? Die je durft aan te spreken, die het risico neemt om jou te kwetsen, je te raken, iets te zeggen wat niet fijn is om te horen? En heb jij de tegenmoed om zo iemand tegen je te laten spreken? Jou echt de waarheid te laten vertellen, ook al is het niet leuk of laat hij iets van jou zien wat je eigenlijk liever niet ziet?

Hoe vaak durven wij het vraagteken écht toe te laten in ons levensverhaal?

In het volgende stuk ga ik in op de betekenis van ‘tegenmoed’ in organisatieverband.

———————————————————————————————————————————————————————————————–

Brongebruik 

Michel Foucault (1995). ‘Zelftechnieken’. In: N. Helsloot & A. Halsem (Red), Breekbare Vrijheid. Amsterdam: Krisis/Parresia.

Michel Foucault (2011) De moed tot waarheid. (Boom uitgeverij Amsterdam)

Leave A Comment